Wet weerbaarheid kritieke entiteiten: aangewezen betekent essentieel onder de Cbw

Een regionaal drinkwaterbedrijf met 35 medewerkers en een omzet ruim onder de 10 miljoen euro valt buiten de omvangsdrempels van de Cyberbeveiligingswet. De IT-dienstverlener heeft het bestuur vorig jaar verteld dat NIS2 niet van toepassing was. Dan komt er post van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat: het bedrijf wordt aangewezen als kritieke entiteit onder de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten.
Die aanwijzing verandert het antwoord. Vanaf dat moment telt de omvang niet meer, en valt de klant in de zwaarste categorie van de Cbw.
Wat de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten met NIS2 te maken heeft
De Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke) zet de Europese CER-richtlijn (EU) 2022/2557 om. De Cyberbeveiligingswet (Cbw) zet NIS2 om. Beide wetten zijn op 15 augustus 2026 in werking getreden.
De koppeling staat in NIS2 zelf. Artikel 2, lid 3: de richtlijn is, ongeacht de omvang, van toepassing op entiteiten die op grond van Richtlijn (EU) 2022/2557 als kritieke entiteit zijn aangemerkt. Artikel 3, lid 1, onder f, noemt diezelfde entiteiten bij de essentiële entiteiten.
De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) vat het zo samen: kritieke entiteiten zijn automatisch ook essentiële entiteiten in de zin van de Cbw.
De keten is dus kort. De vakminister wijst aan. De Cbw geldt, zonder toets op aantal medewerkers of omzet. En de entiteit is essentieel, niet belangrijk.
De meeste scopechecks beginnen bij sector en omvang. Deze route slaat de omvangsvraag over. Gebruikt u een checklist zoals in Valt mijn organisatie onder NIS2?, zet er dan één vraag boven: heeft de klant een aanwijzing onder de Wwke ontvangen, of is hij daarover geconsulteerd?
Wwke en Cbw dekken verschillende risico's voor dezelfde organisatie
De Wwke gaat over fysieke weerbaarheid: natuurrampen, sabotage, terrorisme, insiders, uitval van toelevering. Cyberbeveiliging van dezelfde organisatie is een Cbw-onderwerp. De wetten sluiten op elkaar aan en overlappen niet.
De aanwijzing gebeurt volgens artikel 6 Wwke bij regeling of besluit van de minister die het aangaat, na overleg met de minister van Justitie en Veiligheid. Artikel 8 verdeelt de sectoren: KGG voor energie, IenW voor vervoer, drinkwater en afvalwater, VWS voor gezondheidszorg, EZ voor digitale infrastructuur en ruimtevaart, Financiën voor bankwezen en financiëlemarktinfrastructuur, LVVN voor levensmiddelen en BZK voor de overheid.
De kernplichten na aanwijzing:
- Een risicobeoordeling binnen negen maanden na de aanwijzing, daarna ten minste elke vier jaar (artikel 14).
- Passende en evenredige technische, beveiligings- en organisatorische maatregelen, die de entiteit beschrijft (artikel 15). Deze zorgplicht geldt vanaf tien maanden na de aanwijzing.
- Een melding van incidenten aan de bevoegde autoriteit binnen 24 uur na kennisname, gevolgd door een gedetailleerd verslag binnen een maand (artikel 17). Ook de meldplicht geldt vanaf tien maanden na de aanwijzing.
Voor drie sectoren ligt het anders. Artikel 23 Wwke zet de artikelen over risicobeoordeling, zorgplicht en meldplicht uit voor kritieke entiteiten in het bankwezen, de financiëlemarktinfrastructuur en de digitale infrastructuur. Een datacenter of DNS-aanbieder kan dus kritieke entiteit zijn, maar zijn inhoudelijke plichten staan in de Cbw.
De aanwijzingen komen nu
De CER-richtlijn gaf lidstaten tot 17 juli 2026 om kritieke entiteiten te identificeren. Nederland had op die datum nog geen wet in werking; die volgde vier weken later.
Volgens de Rijksoverheid gaat het om ongeveer 500 organisaties. De RDI schrijft dat aanwijzing zo snel mogelijk na inwerkingtreding plaatsvindt. Of alle aanwijzingen inmiddels zijn verstuurd, hebben wij niet kunnen bevestigen. Reken erop dat ze dit najaar en in 2027 binnenkomen.
Let op het verschil in termijnen. De Wwke geeft negen en tien maanden na de aanwijzing. Artikel 6, lid 5, bepaalt dat de aanwijzing zelf vermeldt welke verplichtingen gelden en vanaf wanneer. NIS2 kent voor een entiteit die door aanwijzing essentieel wordt geen vergelijkbare overgangstermijn. Lees daarom de aanwijzing en de Cbw naast elkaar, en ga er niet van uit dat de tien maanden ook voor cyberbeveiliging gelden.
Wat verandert als een kleine klant essentieel wordt
Toezicht. Essentiële entiteiten vallen onder proactief toezicht: audits, inspecties ter plaatse en verzoeken om bewijs zonder voorafgaand incident. Bij belangrijke entiteiten is het toezicht reactief. Het verschil staat in Essentiële versus belangrijke entiteiten.
Twee toezichthouders die gegevens delen. Artikel 27 Wwke bepaalt dat de autoriteiten onder de Wwke en onder de Cbw samenwerken en gegevens uitwisselen over aanwijzingen en over incidenten. Dat volgt uit artikel 13, lid 5, van NIS2. Een bevinding in het ene regime bereikt het andere.
Registratie. Een essentiële entiteit registreert zich in het entiteitenregister via het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC).
Het boeteplafond. Artikel 34, lid 4, van NIS2 verplicht lidstaten voor essentiële entiteiten tot maximumboetes van ten minste 10 miljoen euro of 2% van de wereldwijde jaaromzet, als dat hoger is. Voor een bedrijf met 35 medewerkers is het percentage niet relevant. Het vaste bedrag wel. De CER-richtlijn noemt zelf geen bedrag.
NIS2-sanctie-escalatie — Voorbij de boete
Aanleiding
Non-compliance gedetecteerd of incident treedt op
Een toezichthouder identificeert een compliance-hiaat of een organisatie voldoet niet aan de NIS2-vereisten
Nalevingsbevelen met bindende deadlines
Verplichte security-audits op eigen kosten
Publieke bekendmaking van overtredingen
Bindende instructies over specifieke beveiligingsmaatregelen
Opschorting van certificeringen of vergunningen
Tijdelijk verbod op bestuursfuncties voor personen
Publieke benoeming van verantwoordelijke natuurlijke personen
Eén incident, twee meldingen
Een overstroming die een pompstation en de besturing uitschakelt, is een incident onder de Wwke. Verstoort het ook netwerk- en informatiesystemen in aanzienlijke mate, dan is het daarnaast een significant incident onder de Cbw. Elk regime heeft een eigen eerste melding en een eigen ontvanger.
Artikel 21, lid 2, van NIS2 schrijft al een all-hazardbenadering voor, die ook de fysieke omgeving van systemen beschermt. Veel voorwerk is dus gedeeld; zie NIS2 en fysieke beveiliging. De meldlijn is dat niet. Zet beide ontvangers, beide termijnen en één beslisser in dezelfde incidentprocedure.
Wat MSP's nu doen
- Vraag elke klant in de elf sectoren naar een aanwijzing. Een ja, of "we zijn geconsulteerd", zet de klant bovenaan uw lijst.
- Doe de scopecheck opnieuw voor kleine klanten die u op omvang hebt uitgesloten. Voor aangewezen entiteiten geldt de omvangstoets niet.
- Behandel de datum van aanwijzing als dag één voor de Cbw. Registratie bij het NCSC, de zorgplicht, goedkeuring door het bestuur en de meldplicht gelden zoals voor elke essentiële entiteit. Wilt u weten waar zo'n klant staat op de tien maatregelen, doe dan de gratis readiness-scan.
- Maak één risicobeoordeling met twee uitkomsten. De Wwke-beoordeling en de Cbw-risicoanalyse kunnen dezelfde assetinventaris, afhankelijkheden en scenario's gebruiken. Houd de rapporten gescheiden, want de toezichthouders zijn dat ook.
- Leg de meldlijnen vast. Eén pagina: welk incident gaat naar welke autoriteit, binnen hoeveel uur, en wie beslist.
- Controleer uw eigen contract. Een kritieke entiteit moet haar leveranciers beheersen. Verwacht vragen over uw eigen maatregelen en personeel.
Een aanwijzingsbesluit is geen IT-document, en de ontvanger stuurt het niet vanzelf door. Spreek met uw klanten af dat u het in dezelfde week te zien krijgt.
Nog een vraag?
Antwoorden worden gegenereerd op basis van onze artikelen en zijn geen juridisch advies. Voer geen persoonlijke of vertrouwelijke gegevens in.
